दिल्लीतील शालीमार बाग परिसरात नुकत्याच घडलेल्या एका अमानवी घटनेने संपूर्ण देशाला हादरवून सोडले आहे. एका नराधम व्यक्तीने केवळ दोन महिने वयाच्या एका निष्पाप पिल्लाला अत्यंत क्रूरपणे यातना दिल्या आणि त्याचा जीव घेतला. ही घटना माणुसकीला काळीमा फासणारी असली तरी, यानंतर स्थानिक नागरिकांनी दाखवलेल्या धैर्यामुळे आणि संतापामुळे या घटनेला वेगळे वळण मिळाले. नागरिकांनी आरोपीला रंगेहाथ पकडून त्याला बेदम चोप दिला. या घटनेमुळे पुन्हा एकदा समाजात प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर कसे द्यायचे आणि कायद्याची भूमिका काय असावी, हा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे.
क्रौर्याची परिसीमा आणि प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर (The Height of Cruelty and a Fitting Response)
शुक्रवारी रात्री (१० ऑक्टोबर २०२५) शालीमार बाग परिसरात ही हृदयद्रावक घटना घडली. दोन महिन्यांचे एक निरागस पिल्लू, ज्याला जीवनातील सौंदर्यही पुरेसे कळले नव्हते, ते एका क्रूर व्यक्तीच्या हाती लागले. मिळालेल्या माहितीनुसार, या नराधमाने त्या पिल्लाला केवळ मारले नाही, तर त्याचा जीव घेण्यापूर्वी त्याचे पाय तोडले आणि त्याला असह्य यातना दिल्या. हे कृत्य इतके अमानुष होते की, ते ऐकूनच काळजात चर्रर्र होते. आरोपीचे हे क्रूर कृत्य जेव्हा स्थानिक नागरिकांनी पाहिले, तेव्हा त्यांचा संताप अनावर झाला. कोणत्याही सभ्य समाजात अशा क्रौर्याला जागा नाही आणि याच भावनेतून नागरिकांनी त्वरित कृती करत प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर देण्याचा निर्णय घेतला.
नागरिकांचा ‘ऑन-द-स्पॉट’ न्याय: प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर (Vigilante Justice)
पिल्लाला क्रूरपणे मारल्याचे पाहून संतप्त झालेल्या नागरिकांनी क्षणाचाही विलंब न लावता त्या आरोपीला घेरले. हातात शस्त्र नसतानाही आणि स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता, केवळ एका निष्पाप जीवासाठी न्याय मिळवून देण्याच्या उद्देशाने लोकांनी त्याला बेदम मारहाण केली. या घटनेचे व्हिडिओ फुटेज समाजमाध्यमांवर व्हायरल झाले असून, त्यात स्पष्टपणे दिसते की स्थानिक नागरिक, पुरुष आणि महिला, मोठ्या संतापाने त्या आरोपीला मारहाण करत आहेत. या दरम्यान, आरोपीची पत्नी त्याला वाचवण्याचा प्रयत्न करताना दिसत होती.
नागरिकांचा हा सामूहिक संताप हा केवळ त्या एका पिल्लासाठी नव्हता, तर समाजात प्राण्यांवरील वाढत्या क्रूरतेबद्दल लोकांच्या मनात साचलेल्या खदखदीचा उद्रेक होता. नागरिकांनी दाखवलेला हा रोष एक प्रकारे कायद्याच्या दिरंगाईवर आणि कमकुवत शिक्षांवर व्यक्त झालेला असंतोष होता. लोकांचा असा विश्वास होता की, केवळ कायद्याच्या हवाली करून काही उपयोग नाही, तर या विकृत प्रवृत्तीच्या व्यक्तीला तात्काळ धडा शिकवणे गरजेचे आहे. स्थानिक नागरिकांची ही कृती हेच सिद्ध करते की, प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर केवळ कायद्याने नव्हे, तर नैतिक जबाबदारीनेही दिले जाऊ शकते. आरोपीला नंतर पोलिसांनी ताब्यात घेतले, मात्र लोकांचा संताप शांत झाला नव्हता.
समाजमाध्यमांवर संताप आणि प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर ची मागणी (Social Media Outrage)
या घटनेचा व्हिडिओ समाजमाध्यमांवर व्हायरल होताच, देशभरातील नेटिझन्सनी संताप व्यक्त केला. हजारो लोकांनी स्थानिक नागरिकांच्या कृतीचे समर्थन केले आणि आरोपीला ‘कर्माचे फळ’ मिळाल्याचे म्हटले. अनेक वापरकर्त्यांनी ‘Justice Served’ (न्याय मिळाला) अशा प्रतिक्रिया दिल्या. एका नेटिझन्सने लिहिले की, “आज रात्री मी शांतपणे झोपू शकेन, कारण या जगात असेही लोक आहेत, जे त्यांच्यासाठी लढतात जे स्वतःसाठी लढू शकत नाहीत. अशा प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर दिलेच पाहिजे.”
मात्र, काही लोकांनी मारहाणीचे समर्थन केले नाही, तरीही त्यांनी आरोपीला कायद्यानुसार कठोर शिक्षा करण्याची मागणी केली. “केवळ मारहाण करून उपयोग नाही, त्याला दीर्घकाळ तुरुंगात टाकले पाहिजे,” अशी मागणी अनेक लोकांनी केली. समाजमाध्यमांवरील या प्रतिक्रिया स्पष्टपणे दर्शवतात की, भारतीय समाजात प्राणी हक्कांबाबत जागरूकता वाढत आहे आणि नागरिक आता प्राण्यांवर होणारा अन्याय सहन करण्यास तयार नाहीत.
कायद्याची मर्यादा आणि प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर (Legal Limitations and the Fitting Reply)
भारतात प्राण्यांवरील क्रूरता रोखण्यासाठी ‘Prevention of Cruelty to Animals Act, 1960’ (प्राण्यांवरील क्रूरता प्रतिबंधक कायदा, १९६०) हा कायदा अस्तित्वात आहे. परंतु हा कायदा जुना असल्याने त्यातील शिक्षेची तरतूद अत्यंत कमकुवत आहे. या कायद्यानुसार, प्राण्यांवर क्रूरता करणाऱ्याला केवळ ५० रुपये ते ५०० रुपयांपर्यंत दंड किंवा जास्तीत जास्त तीन महिन्यांपर्यंत तुरुंगवास होऊ शकतो. या तुटपुंज्या शिक्षेमुळेच अशा घटना वारंवार घडतात आणि क्रूर प्रवृत्तीच्या लोकांच्या मनात कायद्याचा धाक निर्माण होत नाही.
दिल्लीतील ही घटना याच कमकुवत कायद्याचे फलित आहे. जेव्हा कायदा न्याय देण्यात अपुरा ठरतो, तेव्हा नागरिकांना स्वतःहून प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर देण्याचा मार्ग स्वीकारावा लागतो. लोकांचा ‘ऑन-द-स्पॉट’ न्याय हा कायद्याच्या निष्क्रियतेवर आणि शिक्षेच्या तुटपुंज्या रकमेवर केलेला थेट प्रहार आहे. म्हणूनच, सरकारने त्वरित या कायद्यात सुधारणा करून, क्रूरता करणाऱ्यांना कठोर शिक्षा, मोठ्या प्रमाणात आर्थिक दंड आणि जामीन नसलेल्या शिक्षेची तरतूद करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
प्राण्यांवरील क्रूरता ही केवळ कायद्याची समस्या नाही, तर ती एका विकृत मानसिकतेचे लक्षण आहे. अनेकदा मानसोपचार तज्ज्ञ सांगतात की, जे लोक प्राण्यांवर क्रूरता करतात, त्यांच्यामध्ये सामाजिक विरोधी विकृती (antisocial tendencies) असण्याची शक्यता अधिक असते. त्यामुळे अशा व्यक्तींना कठोर शिक्षा देऊन त्यांच्यावर उपचार करणेही आवश्यक आहे.
दिल्लीतील नागरिकांनी दाखवलेले धैर्य आणि संताप हेच दर्शवतो की, मानवी समाजात अजूनही प्राण्यांविषयी सहानुभूती आणि जबाबदारीची भावना जिवंत आहे. भविष्यात कठोर कायदे आणि सामाजिक जागरूकता या दोन स्तरांवरच प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर दिले जाईल. प्रत्येक नागरिकाने प्राण्यांचे हक्क जपण्यासाठी आणि क्रूरता करणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्यासाठी सक्रिय भूमिका घेणे गरजेचे आहे, जेणेकरून कोणत्याही निष्पाप जीवाला अशा यातना सहन कराव्या लागणार नाहीत आणि नागरिकांना स्वतः कायदा हातात घेण्याची वेळ येणार नाही.
निष्कर्ष
दिल्लीतील शालीमार बाग येथील घटनेने प्राण्यांवरील क्रूरतेचा मुद्दा पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी आणला आहे. नागरिकांनी आरोपीला मारहाण करून प्राण्यांवरील क्रूरतेला चोख प्रत्युत्तर दिले असले तरी, दीर्घकालीन उपाययोजनांची गरज आहे. सरकारने लवकरात लवकर प्राण्यांवरील क्रूरता प्रतिबंधक कायद्यात सुधारणा करावी आणि समाजातील प्रत्येक घटकाने प्राण्यांप्रति सहानुभूती दाखवावी, तरच या निष्पाप जीवांना न्याय मिळेल.
Follow Us On
Instagram :
https://www.instagram.com/policernews
X Account :
Read Also
