मुंबई: वैद्यकीय तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रातील एक मोठी क्रांती आणि भारतासाठी अभिमानास्पद क्षण म्हणजे, मुंबईतील कोकिळाबेन धीरूभाई अंबानी हॉस्पिटलने (KDAH) देशातील पहिली आंतरराष्ट्रीय ‘रिमोट रोबोटिक शस्त्रक्रिया’ (Remote Robotic Surgery) यशस्वीपणे पार पाडली आहे. या शस्त्रक्रियेचे खास वैशिष्ट्य म्हणजे, रुग्ण मुंबईत होते आणि त्यांच्यावर शस्त्रक्रिया करणारे सर्जन चक्क ५००० किलोमीटर दूर चीनमधील शांघाय शहरात बसून रोबोट नियंत्रित करत होते.
वैद्यकीय क्षेत्रात अंतर हा आता अडथळा उरलेला नाही, हे या शस्त्रक्रियेने सिद्ध केले आहे. कोकिळाबेन हॉस्पिटलमधील युरो-ऑन्कोलॉजी आणि रोबोटिक सर्जरी विभागाचे संचालक डॉ. टी. बी. युवराजा यांनी शांघायमधून या शस्त्रक्रिया केल्या. त्यांनी तिथून रिमोट कंट्रोलद्वारे मुंबईतील रुग्णालयात असलेल्या रोबोटिक सिस्टीमला सूचना दिल्या आणि अत्यंत गुंतागुंतीच्या दोन शस्त्रक्रिया यशस्वीरित्या पूर्ण केल्या.
या प्रक्रियेत दोन रुग्णांवर शस्त्रक्रिया करण्यात आली. पहिली शस्त्रक्रिया ‘रोबोट-असिस्टेड रॅडिकल प्रोस्टेटेक्टॉमी’ (Prostate Surgery) आणि दुसरी ‘रोबोट-असिस्टेड पार्शियल नेफ्रेक्टॉमी’ (Kidney Surgery) होती. दोन्ही रुग्ण आता पूर्णपणे सुरक्षित असून त्यांची प्रकृती स्थिर आहे.
या ऐतिहासिक शस्त्रक्रियेसाठी ‘तौमाई’ (Toumai®) या प्रगत रिमोट रोबोटिक सर्जिकल सिस्टीमचा वापर करण्यात आला. ही सिस्टीम रिमोट शस्त्रक्रियेसाठी अमेरिकेच्या एफडीए (US FDA) कडून मान्यताप्राप्त असलेली सध्याची एकमेव प्रणाली आहे. भारतात ‘सेंट्रल ड्रग्ज स्टँडर्ड कंट्रोल ऑर्गनायझेशन’ने (CDSCO) या प्रणालीला मान्यता दिल्यानंतर, अशा प्रकारची आंतरखंडीय शस्त्रक्रिया करणारे कोकिळाबेन रुग्णालय हे भारतातील पहिले रुग्णालय ठरले आहे.
रिमोट शस्त्रक्रियेमध्ये सर्वात मोठे आव्हान असते ते म्हणजे ‘लॅटन्सी’ (Latency) किंवा प्रतिसादातील विलंब. शांघाय आणि मुंबईमधील ५००० किमीच्या अंतरामध्ये डेटा पोहोचण्यासाठी केवळ १३२ मिलीसेकंद (Latency of 132ms) इतका कमी वेळ लागला. उच्च-वेगवान इंटरनेट आणि स्थिर डेटा ट्रान्समिशनमुळे डॉ. युवराजा यांना शांघायमध्ये बसूनही असे वाटत होते की ते प्रत्यक्ष रुग्णासमोर बसून शस्त्रक्रिया करत आहेत. यामुळे हातांच्या हालचाली आणि रोबोटचा प्रतिसाद यात कोणताही फरक जाणवला नाही.
या यशाबद्दल बोलताना कोकिळाबेन अंबानी हॉस्पिटलचे सीईओ आणि एक्झिक्युटिव्ह डायरेक्टर डॉ. संतोष शेट्टी म्हणाले, “हा केवळ आमच्या रुग्णालयासाठीच नाही, तर संपूर्ण भारतीय आरोग्य सेवा क्षेत्रासाठी एक ऐतिहासिक क्षण आहे. आंतरखंडीय रिमोट रोबोटिक शस्त्रक्रिया यशस्वी करणे हे सिद्ध करते की आपण भविष्यातील टेलिसर्जरीच्या (Telesurgery) युगासाठी सज्ज आहोत. यामुळे दुर्गम भागातील रुग्णांनाही तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या सेवा घरबसल्या मिळू शकतील.”
शस्त्रक्रिया करणारे डॉ. टी. बी. युवराजा, ज्यांनी आतापर्यंत ४१०० पेक्षा जास्त रोबोटिक शस्त्रक्रिया केल्या आहेत, त्यांनी सांगितले की, “या तंत्रज्ञानामुळे जागतिक स्तरावरील वैद्यकीय तज्ज्ञ कोणत्याही देशात असलेल्या रुग्णावर उपचार करू शकतात. यामुळे आरोग्य सेवा अधिक सुलभ आणि अचूक होईल.”
ही शस्त्रक्रिया यशस्वी करण्यासाठी मुंबई आणि शांघायमधील इंजिनीअरिंग टीम्स, तांत्रिक सहयोगी आणि कोकिळाबेन हॉस्पिटलमधील डॉक्टरांची मोठी टीम एकत्र काम करत होती. त्यांच्यातील अचूक समन्वयामुळेच हे जागतिक विक्रम प्रस्थापित होऊ शकले.
या शस्त्रक्रियेच्या यशामुळे आता भारतात ‘डिजिटल हेल्थकेअर’ आणि ‘टेलिसर्जरी’च्या क्षेत्रात गुंतवणुकीचे आणि प्रगतीचे नवे दरवाजे उघडले आहेत. भविष्यात गंभीर आजारांवरील उपचारांसाठी रुग्णाला परदेशात नेण्याची गरज उरणार नाही, तर परदेशातील तज्ज्ञ डॉक्टर भारतात बसलेल्या रुग्णावर तंत्रज्ञानाच्या मदतीने यशस्वी शस्त्रक्रिया करू शकतील.
Follow Us On
Read Also
