नवी दिल्ली: भारतीय लोकशाहीच्या इतिहासात मकर संक्रांतीचा दिवस (१४ जानेवारी २०२६) एका मोठ्या बदलाचा साक्षीदार ठरणार आहे. १९४७ मध्ये देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून ज्या ‘साऊथ ब्लॉक’मधून (South Block) देशाचा कारभार चालवला जात होता, ते पंतप्रधान कार्यालय (PMO) आता कायमचे एका नवीन आणि अत्याधुनिक संकुलात स्थलांतरित होत आहे. या नवीन संकुलाला ‘सेवा तीर्थ’ असे नाव देण्यात आले असून, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी या शुभ मुहूर्तावर आपल्या नवीन कार्यालयात प्रवेश करणार आहेत.
वसाहतवादी खुणा पुसण्याचा प्रयत्न
आतापर्यंतचे पंतप्रधान कार्यालय हे रायसीना हिल्सवरील ‘साऊथ ब्लॉक’मध्ये होते, जे ब्रिटिश वास्तुकलेचा नमुना मानले जाते. पंतप्रधान मोदींनी अनेकदा आपल्या भाषणातून वसाहतवादी मानसिकतेची चिन्हे पुसून टाकण्याचे आवाहन केले आहे. ‘सेवा तीर्थ’मध्ये होणारे हे स्थलांतर त्याच मोहिमेचा एक भाग मानले जात आहे. ‘सत्तेचा केंद्र’ म्हणण्यापेक्षा ‘सेवेचे ठिकाण’ या संकल्पनेतून या नवीन संकुलाची निर्मिती करण्यात आली आहे.
सेंट्रल व्हिस्टा पुनर्विकास प्रकल्पांतर्गत उभारण्यात आलेले ‘सेवा तीर्थ’ संकुल हे आधुनिक तंत्रज्ञान आणि भारतीय संस्कृतीचा संगम आहे.
१. अत्याधुनिक सुरक्षा: हे संकुल सर्वोच्च दर्जाच्या झेड-प्लस (Z+) सुरक्षा मानकांनुसार तयार करण्यात आले आहे.
२. प्रगत संवाद यंत्रणा: जागतिक नेत्यांशी संवाद साधण्यासाठी येथे हाय-टेक व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंग रूम्स आणि सुरक्षित कम्युनिकेशन लाइन्स बसवण्यात आल्या आहेत.
३. एकात्मिक सचिवालय: येथे केवळ पंतप्रधान कार्यालयच नाही, तर कॅबिनेट सचिवालय आणि राष्ट्रीय सुरक्षा परिषद सचिवालय (NSCS) देखील एकाच छताखाली असतील, ज्यामुळे प्रशासकीय कामात वेग येईल.
साऊथ ब्लॉकचे ऐतिहासिक महत्त्व
साऊथ ब्लॉक ही इमारत हर्बर्ट बेकर यांनी डिझाइन केली होती. पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्यापासून ते मनमोहन सिंग यांच्यापर्यंत सर्व पंतप्रधानांनी याच वास्तूतून जगातील सर्वात मोठ्या लोकशाहीचे नेतृत्व केले. आता हे कार्यालय रिकामे झाल्यानंतर, साऊथ आणि नॉर्थ ब्लॉकचे रूपांतर ‘युगे युगीन भारत’ या जागतिक दर्जाच्या संग्रहालयात केले जाणार आहे, जिथे भारताचा ५००० वर्षांचा इतिहास पर्यटकांना पाहायला मिळेल.
नवे नाव, नवी कार्यसंस्कृती
पंतप्रधान कार्यालयाचा पत्ता बदलण्यासोबतच केंद्राने अनेक ऐतिहासिक वास्तूंच्या नावांत बदल केले आहेत. ‘राजभवन’ आता ‘लोक भवन’ झाले आहे, तर ‘राजपथ’चे नाव ‘कर्तव्य पथ’ करण्यात आले आहे. ‘सेवा तीर्थ’ हे नाव “जनता जनार्दनाची सेवा” करण्याच्या सरकारचा संकल्प दर्शवते, असे अधिकृत सूत्रांनी सांगितले.
निष्कर्ष
१४ जानेवारी रोजी होणारा हा गृहप्रवेश केवळ एका इमारतीचे स्थलांतर नाही, तर ती नवीन भारताच्या बदलत्या प्रशासकीय रचनेची नांदी आहे. ‘सेवा तीर्थ’ मधून घेतल्या जाणाऱ्या निर्णयांकडे आता संपूर्ण जगाचे लक्ष असणार आहे.
Follow Us On
Read Also
