तेहरान: एखाद्या देशाचे चलन हे त्या देशाच्या आर्थिक आरोग्याचे प्रतीक असते, मात्र इराणमध्ये सध्या हेच प्रतीक मृत्यूच्या उंबरठ्यावर उभे असल्याचे चित्र आहे. इराणचे अधिकृत चलन ‘रियाल’ (Rial) इतक्या खालच्या स्तरावर घसरले आहे की, आता दैनंदिन वस्तू खरेदी करणे हे सामान्य लोकांसाठी एक स्वप्न किंवा ‘सर्व्हायव्हल एक्सरसाइज’ (अस्तित्वाची लढाई) बनले आहे. आंतरराष्ट्रीय निर्बंध, राजकीय अस्थिरता आणि डबघाईला आलेली अर्थव्यवस्था यामुळे इराणचा सामान्य नागरिक आज एका मोठ्या संकटात सापडला आहे.
महागाईचा विळखा आणि शून्याची किंमत
काही वर्षांपूर्वी इराणमध्ये ज्या रकमेत महिन्याभराचे रेशन येत असे, आज त्या रकमेत जेमतेम काही दिवसांचे दूध आणि अंडी खरेदी करणे कठीण झाले आहे. तेहरानमधील बाजारपेठांमध्ये फेरफटका मारल्यास असे दिसून येते की, दुकानांवरील किमती दर तासाला बदलत आहेत. व्यापाऱ्यांनी छापील किमतींवर विश्वास ठेवणे सोडून दिले आहे. अनेक ठिकाणी तर लोक चलनी नोटा मोजण्याऐवजी त्या वजनावर मोजत आहेत, इतकी वाईट अवस्था चलनाची झाली आहे.
मध्यमवर्गीयांची ओढाताण
इराणमधील मध्यमवर्ग, जो एकेकाळी सुस्थितीत होता, तो आता गरिबीच्या उंबरठ्यावर येऊन ठेपला आहे. शिक्षक, सरकारी कर्मचारी आणि छोटे व्यापारी यांना मिळणारे पगार हे महागाईच्या तुलनेत नगण्य ठरत आहेत. भाड्याने राहणाऱ्या लोकांसाठी परिस्थिती अधिकच भयावह आहे. घरांच्या किमती आणि भाडे गगनाला भिडल्याने अनेक कुटुंबांना शहराच्या मुख्य भागातून बाहेर पडून झोपडपट्टी किंवा अत्यंत छोट्या खोल्यांमध्ये आश्रय घ्यावा लागत आहे.
आरोग्य आणि शिक्षणावर परिणाम
केवळ अन्नच नाही, तर आरोग्य सेवा देखील सामान्यांच्या आवाक्याबाहेर गेल्या आहेत. औषधांचा तुटवडा आणि आयातीवर असलेले निर्बंध यामुळे जीवनावश्यक औषधे काळ्या बाजारात चढ्या दराने विकली जात आहेत. मुलांचे शिक्षण हा देखील आता एक खर्चिक विषय झाला असून, अनेक पालकांना आपल्या पाल्यांचे शिक्षण अर्धवट सोडण्यावाचून पर्याय उरलेला नाही.
अशी का झाली ही परिस्थिती?
इराणच्या या आर्थिक स्थितीमागे अनेक कारणे आहेत: १. आंतरराष्ट्रीय निर्बंध: अण्वस्त्र कार्यक्रमावरून पाश्चात्य देशांनी इराणवर लादलेल्या आर्थिक निर्बंधांमुळे इराणचा तेल व्यापार ठप्प झाला आहे. २. राजकीय तणाव: मध्यपूर्वेतील वाढता तणाव आणि इस्रायल-हमास युद्धातील इराणची भूमिका यामुळे जागतिक गुंतवणूकदारांनी इराणकडे पाठ फिरवली आहे. ३. भ्रष्टाचार आणि गैरव्यवस्थापन: अंतर्गत पातळीवर प्रशासकीय भ्रष्टाचार आणि चुकीच्या आर्थिक धोरणांमुळे स्थानिक उद्योगांचे नुकसान झाले आहे.
लोकांचा पर्यायी मार्ग
आपली पुंजी वाचवण्यासाठी इराणी नागरिक आता रियालऐवजी सोने, डॉलर किंवा क्रिप्टो करन्सीमध्ये गुंतवणूक करण्यास प्राधान्य देत आहेत. मात्र, सरकारने यावरही अनेक मर्यादा घातल्या आहेत. लोक आपली घरे, दागिने आणि गाड्या विकून देश सोडून जाण्याच्या तयारीत आहेत, जेणेकरून त्यांना कुठेतरी सुरक्षित आणि सन्मानजनक आयुष्य जगता येईल.
भविष्यातील आव्हाने
जर इराणने आपल्या परराष्ट्र धोरणात आणि आर्थिक सुधारणांमध्ये त्वरित बदल केले नाहीत, तर ही परिस्थिती ‘हायपर-इन्फ्लेशन’ (अति-महागाई) मध्ये रूपांतरित होण्यास वेळ लागणार नाही. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर इराणला पुन्हा एकदा विश्वास संपादन करावा लागेल, जेणेकरून परकीय गुंतवणूक आणि व्यापाराचे मार्ग मोकळे होतील.
सध्या तरी, तेहरानच्या रस्त्यांवर दिसणारी गर्दी ही खरेदीसाठी नसून, कमी किमतीत कुठे काही मिळते का, याच्या शोधात असलेल्या हताश लोकांची आहे. इराणची ही आर्थिक शोकांतिका जगासाठी एक मोठा धडा आहे.
Follow Us On
Read Also
