मुंबई: भारतीय शेअर बाजारात (Dalal Street) गेल्या काही काळापासून मोठ्या घडामोडी पाहायला मिळत आहेत. ताज्या आकडेवारीनुसार, भारतीय शेअर बाजारातील परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांचा (FII/FPI) हिस्सा मोठ्या प्रमाणात घटला असून तो आता १४ वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचला आहे. एकेकाळी बाजाराची दिशा ठरवणाऱ्या या परदेशी गुंतवणूकदारांनी आपली गुंतवणूक कमी केल्याने बाजारात मालकी हक्काचे मोठे स्थित्यंतर पाहायला मिळत आहे.
नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) आणि मनीकंट्रोलच्या अहवालानुसार, सप्टेंबर २०२५ च्या तिमाहीअखेर परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांचा (FPI) भारतीय कंपन्यांमधील हिस्सा घटून १६.७१ टक्क्यांवर आला आहे. हा २०११ नंतरचा सर्वात कमी स्तर आहे. २०१४ ते २०२१ या काळात हा हिस्सा साधारणपणे १९ ते २१ टक्क्यांच्या दरम्यान असायचा, मात्र आता त्यात सातत्याने घसरण होत आहे.
परदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय बाजारातून मोठ्या प्रमाणावर पैसा काढून घेण्यामागे अनेक जागतिक आणि स्थानिक कारणे आहेत:
१. महागडे व्हॅल्युएशन (High Valuations): भारतीय शेअर बाजार सध्या जागतिक तुलनेत महाग झाला आहे. चीन, हाँगकाँग आणि दक्षिण कोरिया यांसारख्या देशांच्या तुलनेत भारताचा पीई रेशो (PE Ratio) जास्त असल्याने परदेशी गुंतवणूकदार आता स्वस्त बाजारपेठांकडे वळत आहेत. २. अमेरिकेतील वाढते व्याजदर: अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हने व्याजदर चढे ठेवल्यामुळे जागतिक गुंतवणूकदार जोखीम असलेल्या उदयोन्मुख बाजारपेठांमधून (Emerging Markets) पैसा काढून अमेरिकेच्या सरकारी बाँड्समध्ये गुंतवत आहेत. ३. रुपयाची घसरण: डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची होत असलेली घसरण ही परदेशी गुंतवणूकदारांच्या चिंतेचा विषय ठरली आहे. रुपया कमकुवत झाल्यामुळे त्यांच्या परताव्यावर (Returns) नकारात्मक परिणाम होतो.
परदेशी गुंतवणूकदारांनी विक्रीचा सपाटा लावला असला तरी, भारतीय शेअर बाजार कोसळण्यापासून स्थानिक संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (DII) वाचवले आहे. भारतीय म्युच्युअल फंड, विमा कंपन्या आणि पेन्शन फंड यांचा बाजारातील हिस्सा आता ऐतिहासिक उच्चांकावर पोहोचला आहे.
- म्युच्युअल फंडांचा हिस्सा: देशांतर्गत म्युच्युअल फंडांचा हिस्सा वाढून १०.९ टक्क्यांच्या विक्रमी स्तरावर पोहोचला आहे.
- एसआयपीची ताकद: सामान्य गुंतवणूकदारांच्या ‘सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन’ (SIP) मुळे बाजारात दरमहा हजारो कोटी रुपयांचा ओघ सुरू आहे, ज्यामुळे एफआयआयच्या विक्रीचा प्रभाव कमी होत आहे.
परदेशी गुंतवणूकदारांनी प्रामुख्याने आयटी (IT), एफएमसीजी (FMCG) आणि बँकिंग क्षेत्रातून मोठी विक्री केली आहे. विशेषतः २०२५ मध्ये आयटी क्षेत्रातील आउटफ्लो ७९,००० कोटी रुपयांच्या पुढे गेला आहे. मात्र, टेलिकॉम आणि ऊर्जा क्षेत्रातील काही मोठ्या कंपन्यांमध्ये त्यांनी आपली गुंतवणूक टिकवून ठेवली आहे.
बाजार तज्ज्ञांच्या मते, २०२६ मध्ये परदेशी गुंतवणूकदार पुन्हा एकदा भारताकडे वळू शकतात. जर भारतीय कंपन्यांच्या नफ्यात (Earnings) सुधारणा झाली आणि रुपया स्थिरावला, तर एफआयआय पुन्हा खरेदी सुरू करतील. मात्र, तोपर्यंत भारतीय शेअर बाजार हा प्रामुख्याने ‘देशी’ गुंतवणूकदारांच्या जिवावर धावताना दिसेल.
Follow Us On
Read Also
