शिराळा संशोधक आकाश पाटील यांचे कमाल यश: वाघिणींना रेडिओ कॉलर बसवून सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाला दिली नवी शक्ती
सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात वाघांच्या पुनर्वसन मोहिमेला मोठा टप्पा गाठला असून, शिराळा तालुक्यातील संशोधक आकाश भीमराव पाटील यांचे योगदान यात निर्णायक ठरले आहे. ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पातून चांदोली राष्ट्रीय उद्यानात नुकतेच दोन वाघिणींचे यशस्वी स्थलांतर पूर्ण झाले. ‘चंदा’ (STR-T4) ही १४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आणि ‘तारा’ (STR-T5) ही ९ डिसेम्बर २०२५ रोजी सह्याद्रीत दाखल झाली. या नव्या पाहुण्यांच्या आगमनाने पश्चिम घाटातील हा परिसर वाघांच्या गर्जनेने दुमदुमणार आहे, ज्यामुळे जैवविविधता संवर्धनाला नवी गती मिळेल.
आकाश पाटील: १० वर्षांचा समर्पणाचा प्रवास
शिराळा तालुक्यातील आकाश भीमराव पाटील हे गेल्या एका दशकापासून पश्चिम घाटातील जैवविविधता संरक्षणासाठी झटत आहेत. ‘प्लॅनेट अर्थ फाउंडेशन’ या संस्थेद्वारे त्यांनी अनेक उपक्रम राबवले, ज्यात दुर्मीळ प्राणी-वन्यजीवांच्या निरीक्षणापासून ते स्थानिक समुदायांना पर्यावरण जागृती देण्यापर्यंतचा समावेश आहे. या मोहिमेत त्यांनी दोन्ही वाघिणींच्या गळ्यात रेडिओ कॉलर बसवण्याचे अत्यंत तांत्रिक आणि धोकादायक काम यशस्वीरीत्या पार पाडले. हे कॉलर GPS तंत्रज्ञानावर आधारित असून, वनविभागाला वाघिणींच्या हालचाली, भक्ष्य शिकार, अधिवास क्षेत्र आणि आरोग्यावर २४x७ नजर ठेवता येईल. यामुळे मानवी हस्तक्षेप टाळता येईल आणि पुनर्वसन प्रक्रिया अधिक प्रभावी होईल.
वाघ पुनर्वसन मोहिमेचा दीर्घ आणि कठीण प्रवास
हा प्रकल्प २०१७ पासून सुरू असून, पहिल्या टप्प्यात (२०१७-२०२२) अधिवासाची क्षमता, भक्ष्यांची उपलब्धता (हिरण, शिंगण, डुक्कर इ.) आणि पर्यावरणीय परिस्थितींचा सखोल अभ्यास करण्यात आला. केंद्र सरकारने ५ मादी आणि ३ नर अशा एकूण ८ वाघांच्या स्थलांतरास मंजुरी दिली. नोव्हेंबर २०२५ मध्ये ताडोबा व्याघ्र प्रकल्पातील १०० हून अधिक वाघांपैकी ‘चंदा’ आणि ‘तारा’ची काटेकोर तांत्रिक छाननीनंतर निवड झाली. या निवड समितीत आकाश पाटील यांचा समावेश होता. स्थलांतर प्रक्रियेत वाहन परिवहन, आरोग्य तपासणी आणि कॉलरिंगसारख्या आव्हानांचा सामना करावा लागला, पण सर्व काही यशस्वी झाले.
सह्याद्रीतील वाघांची वाढती ताकद
नवे पाहुणे: चंदा (१४ नोव्हेंबर २०२५) आणि तारा (९ डिसेम्बर २०२५).
स्थानिक नर वाघ: सेनापती, बाजी आणि सुभेदार.
एकूण संख्या: सध्या सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात ५ वाघ.
भविष्यातील योजना: पुढील ५ वर्षांत टप्प्याटप्प्याने आणखी ६ वाघांचे स्थलांतर, ज्यामुळे संख्या ११ पर्यंत पोहोचेल.
या वाघांमुळे सह्याद्रीतील इको-सिस्टम संतुलित राहील, ज्यामुळे डोंगराळ भागातील वन्यजीव चक्र अधिक मजबूत होईल.
पर्यटन, रोजगार आणि स्थानिक विकासाला चालना
या यशस्वी पुनर्वसनामुळे चांदोली राष्ट्रीय उद्यान आणि शिराळा-कराड परिसरातील निसर्ग पर्यटनाला प्रचंड झळाळी मिळणार आहे. जीप सफारी, ट्रेकिंग आणि बर्डवॉचिंगसारख्या पर्यटन क्रियांना प्रोत्साहन मिळेल. विशेषतः, स्थानिक युवकांसाठी गाईड, ड्रायव्हर आणि होमस्टे व्यवस्थापनासारख्या रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होतील. तसेच, वाघ संरक्षण जागृती मोहिमांमुळे पर्यावरण रक्षणाची भावना वाढेल. मात्र, वाढते पर्यटन टाळण्यासाठी वनविभागाने कठोर नियम लागू केले पाहिजेत.
Follow Us On
Read Also
