नवी दिल्ली: नवीन वर्षाच्या सुरुवातीलाच केंद्र सरकारने सामान्य नागरिकांच्या खिशाला दिलासा देणारा आणि पर्यावरणाचे रक्षण करणारा एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. १ जानेवारी २०२६ पासून रेफ्रिजरेटर (फ्रिज), टेलिव्हिजन (टीव्ही), एलपीजी गॅस शेगडी आणि कूलिंग टॉवर यांसारख्या दैनंदिन वापरातील उपकरणांवर ऊर्जा कार्यक्षमतेचे ‘स्टार रेटिंग’ असणे आता कायदेशीररित्या अनिवार्य करण्यात आले आहे. या निर्णयामुळे ग्राहकांना केवळ दर्जेदार उत्पादनेच मिळणार नाहीत, तर त्यांच्या वीज आणि इंधनाच्या बिलातही मोठी बचत होणार आहे.
वाढत्या वीज टंचाईवर केंद्राचा उतारा
देशातील वाढती विजेची मागणी आणि उपलब्ध वीज पुरवठा यातील तफावत दूर करण्यासाठी केंद्र सरकारने ‘ऊर्जा दक्षता ब्युरो’ (BEE) च्या माध्यमातून ही नवीन नियमावली लागू केली आहे. ऊर्जा मंत्रालयाने यासंदर्भातील अधिकृत अधिसूचना जारी केली असून, आता कंपन्यांना त्यांचे उत्पादन बाजारात विक्रीसाठी आणण्यापूर्वी त्यावर ते किती वीज किंवा इंधन वापरते, याचे स्पष्ट रेटिंग (१ ते ५ स्टार) लावणे बंधनकारक असेल.
कोणकोणत्या उपकरणांचा समावेश?
यापूर्वी एसी आणि वॉशिंग मशीन यांसारख्या उपकरणांवर हे रेटिंग पाहायला मिळायचे, परंतु आता या नियमाची व्याप्ती वाढवण्यात आली आहे. १. टीव्ही आणि फ्रिज: प्रत्येक नवीन मॉडेलवर स्टार रेटिंग असणे आवश्यक आहे.
२. एलपीजी गॅस शेगडी: स्वयंपाकाचा गॅस किती कार्यक्षमतेने वापरला जातो, हे आता रेटिंगवरून समजेल.
३. डीप फ्रीझर आणि ट्रान्सफॉर्मर: व्यावसायिक वापराच्या उपकरणांवरही हे नियम लागू असतील.
४. सोलर इन्व्हर्टर: ग्रिडला जोडलेल्या सोलर इन्व्हर्टरसाठीही आता रेटिंग बंधनकारक करण्यात आले आहे.
जनतेच्या सूचनांचा आदर केंद्र सरकारने या नियमावलीचा मसुदा जुलै २०२५ मध्येच प्रसिद्ध केला होता. त्यावर देशभरातील नागरिक, तज्ज्ञ आणि उत्पादक कंपन्यांकडून सूचना व हरकती मागवण्यात आल्या होत्या. या सर्व हरकतींचा सखोल अभ्यास केल्यानंतर आणि आवश्यक ते बदल केल्यानंतरच हा नियम आजपासून म्हणजेच नवीन वर्षाच्या पहिल्या दिवसापासून लागू करण्यात आला आहे.
ग्राहकांना नेमका काय फायदा होणार?
१. कमी वीजबिल: जितके जास्त स्टार, तितकी विजेची बचत जास्त. यामुळे मध्यमवर्गीय कुटुंबांच्या मासिक वीजबिलात लक्षणीय घट होऊ शकते.
२. इंधन बचत: गॅस शेगडीवर रेटिंग आल्यामुळे एलपीजी सिलिंडर जास्त दिवस टिकण्यास मदत होईल, ज्यामुळे पैशांची बचत होईल.
३. गुणवत्तेची हमी: स्टार रेटिंग असलेल्या उपकरणांची निर्मिती करताना विशिष्ट मानकांचे पालन करावे लागते. यामुळे ग्राहकांना हलक्या दर्जाच्या वस्तू देऊन होणारी फसवणूक थांबेल.
४. पर्यावरण रक्षण: ऊर्जा बचत म्हणजेच कार्बन उत्सर्जन कमी करणे. हा निर्णय भारताच्या शाश्वत विकासाच्या ध्येयाला बळकटी देणारा ठरेल.
- १ स्टार: हे उपकरण सर्वात कमी कार्यक्षम असून ते सर्वात जास्त वीज वापरते.
- ३ स्टार: हे मध्यम दर्जाचे असून यात सरासरी बचत होते.
- ५ स्टार: हे सर्वाधिक कार्यक्षम उपकरण असून याद्वारे जास्तीत जास्त वीज आणि पैशांची बचत होते.
ग्राहकांनी नवीन उपकरण खरेदी करताना आता केवळ त्याची किंमत न पाहता, त्यावरील ‘स्टार रेटिंग’ लेबल आवर्जून तपासावे, असे आवाहन केंद्र सरकारने केले आहे. हा बदल भविष्यात ऊर्जेच्या वापराची संस्कृती बदलण्यासाठी मैलाचा दगड ठरेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
Follow Us On
Read Also
